aardappels en streepjestruien

 

Ook ik kijk uit naar het laatste deel van Nop Maas’ Reve-biografie die dit najaar dan eindelijk uitkomt, maar toch. Aan al die biografieën over schrijvers en kunstenaars die ik heb gelezen, ontbreekt altijd één ding, en dat is nu juist het belangrijkste, dat waar het alles om draait. Nooit kan een biograaf in het hoofd van zijn onderwerp kruipen terwijl die aan het werk is, de dingen maakt die de biografie uiteindelijk rechtvaardigen.

En zo wordt elke biografie een opsomming van gebeurtenissen, vaak tragische of banale, eventueel aangevuld met interpretaties. Het geluk van het scheppen, de voldoening van een idee dat goed blijkt te werken, de vervoering waarmee dingen tot stand kunnen komen – juist de dingen die de opsomming van levensgebeurtenissen kunnen verlichten, rechtvaardigen, bevinden zich op een plek waar de biograaf niet bij kan.

Ook de biografische film redt het niet. In een film kan je het onderwerp tonen terwijl hij aan het werk is, dat wel, maar ook de camera blijft aan de buitenkant, en de meeste films vervallen in clichés; schilders schilderen met woeste streken, schrijvers zuchten en trekken gefrustreerd lege vellen papier uit hun schrijfmachine. En als het gaat om het verbeelden van het moment waarop een idee ontstaat, krijgen biopics vaak zelfs iets potsierlijks. Van Gogh die door een raampje van een boerderij naar binnenkijkt en de aardappeleters ziet zitten, in precies de juiste opstelling. De jonge Coco Chanel die langs het strand loopt en een visser ziet lopen in een gestreepte trui. Zodra je het verbeeldt, wordt het plat, te duidelijk. Je ziet nog net geen gloeilampje boven het hoofd van respectievelijk Vincent en Coco aanspringen.

Dat moment in het hoofd van de maker, de explosie van het enig juiste idee, de uitbarsting van het tijdelijke maar ultieme gelijk, dat moment dat niet naar tevredenheid leidt maar naar frustratie en dat toch het enige is dat het allemaal draaglijk maakt en veel, zo niet alles, vergoedt – de biograaf staat met lege handen.

Al die lijvige, uitputtende biografieën van kunstenaars met hun nauwkeurig nagevorste levens en hun voetnoten en fotokaterns leggen het af tegen twee regels van Gerrit Achterberg:

Haastig en diep gelukkig schiep/ Mozart zijn kleine nachtmuziek.

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in lezen en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op aardappels en streepjestruien

  1. Jan Veldman zegt:

    Een biografie van een beroemd persoon geeft je altijd het idee dat het een soort ‘hoe word je ook zo beroemd’ – boek is. Misschien lees ik ze daarom wel zo graag.

  2. jmleliveld zegt:

    De biografie als genre is dus overbodig: het werk van de auteur spreekt voor zich.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s