verzoening en genade alom

Omdat inmiddels de Nederlandse vertaling van May We Be Forgiven, de nieuwe roman van A.M. Homes, is uitgekomen (onder de titel Vergeef ons), hier mijn recensie die een paar weken geleden in NRC Handelsblad verscheen:

Je zou je bijna op het verkeerde been laten zetten. De hoofdpersoon van May We Be Forgiven, de nieuwe roman van A.M. Homes, is Harold Silver, een joodse professor van middelbare leeftijd uit New York. Hij is getrouwd, heeft geen kinderen en werkt al jaren aan een boek over president Nixon. Dat zou een bedachtzame, trage roman kunnen opleveren, met veel melancholische overpeinzingen. Maar niet bij A.M. Homes.

Tijdens het Thanksgivingdiner bij zijn broer George, een steenrijke mediamagnaat, merkt Harold dat Georges vrouw Jane in hem is geïnteresseerd. Ze kust hem (‘the kiss was serious, wet, and full of desire’) en Harold is verloren. In de weken daarna is Jane niet uit zijn gedachten. Op een avond belt ze hem met de vraag of hij haar man van het politiebureau wil ophalen. George blijkt een auto-ongeluk te hebben veroorzaakt waarbij twee mensen omkwamen. Hij is in de war en agressief, en wordt uiteindelijk opgenomen op de afdeling psychiatrie. Ondertussen ontfermt Harold zich over Jane. Eerst slaapt hij nog bij haar op de bank, maar algauw delen ze het bed. Op een nacht ontslaat broer George zichzelf uit het ziekenhuis, dringt zijn eigen huis binnen, treft Jane en Harold aan in zijn bed, pakt een lamp en slaat Jane de schedel in. Daarna drinkt hij een kopje koffie in de keuken, waar hij wordt gearresteerd. Het is aan Harold om letterlijk en figuurlijk de scherven bij elkaar te rapen.

Sommige schrijvers zouden nu al aardig op streek zijn met hun roman, maar Homes is pas op pagina 17. Er volgen nog 463.

Homes houdt zo’n hoog tempo aan dat je als lezer regelmatig naar adem hapt. Haar stijl helpt mee de vaart erin te houden. Ze gebruikt veel dialogen en doet niet aan uitgewerkte vergelijkingen of gedetailleerde persoons- of landschapsbeschrijvingen. Ook legt ze weinig uit. Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Harold en ze doet geen concessies. Hoe hij heet, wat hij doet, hoe gek zijn broer eigenlijk is: we moeten het onderweg maar oppikken. Homes neemt haar lezers niet bij de hand, ze smijt ze in een zeepkist en duwt ze zonder pardon een steile helling af.

Want na pagina 17 gaat de actie gewoon door. Schoonzus Jane sterft, broer George zit gevangen en Harold blijkt opeens de zaakwaarnemer van George te zijn, en voogd van diens kinderen.  Omdat zijn vrouw van hem wil scheiden, trekt Harold meteen maar in het (uiterst luxueuze) huis van George. Door de snelle opeenvolging van gebeurtenissen is hij geheel van zijn ankers losgeslagen. Hij heeft seks met vreemde, onevenwichtige vrouwen, volgt al zijn impulsen en leeft bij de dag.

Homes beschrijft dit alles met de zwarte humor die we kennen uit haar eerdere werk. In deze passages komt ook een ander kenmerk van haar stijl naar voren: de verraderlijk lichte toon, waardoor de onverantwoordelijke handelingen van Harold iets bevrijdends krijgen, ook voor lezer – alsof door dit proza je eigen verlangens om je onverantwoordelijk te gedragen wordt geactiveerd.

Dat Homes dit effect weet te bereiken is knap. Dat ze een erg goede schrijver is, had ze dan ook al eerder bewezen. May We Be Forgiven roept reminiscenties op aan eerder werk van haar, bijvoorbeeld aan de geweldige roman Music for Torching (1999), waarin een getrouwde man uit suburbia zijn eigen huis in de as legt, waarna hij en zijn vrouw in een verlichte toestand van chaos terechtkomen. Vooral de eerste helft van May We Be Forgiven, met al het irrationele gedrag en de zwarte humor, herinnert aan die roman.

Maar gaandeweg het verhaal begint Harold Silver langzaam te veranderen, en dat komt door de kinderen van George die hij onder zijn hoede heeft. Hij geeft om ze, en wordt daardoor gedwongen zijn verantwoordelijkheid te nemen. En dat doet hij, met vallen en opstaan. Langzamerhand ontstaat om hem heen een merkwaardige extended family, bestaande uit Georges kinderen, de dementerende ouders van een vage vriendin, een adoptiezoontje en wat huisdieren.

Zo sluipt een element van genade en verlossing de roman binnen, en dat herinnert aan This Book Will Safe Your Life, Homes’ succesvolle roman uit 2006, waarin de hoofdpersoon de confrontatie met de wereld en zichzelf moest aangaan.

Dat wil niet zeggen dat May We Be Forgiven een herhaling van zetten is. Het is anders: de thema’s die we al van Homes kenden – moeizame familiebanden, de zoektocht naar zingeving, de absurditeit van de moderne samenleving – vinden hier hun ultieme uitwerking. Ook de omvang van het boek (nooit eerder schreef ze zo’n dikke roman) lijkt dat te benadrukken.

Die omvang zorgt halverwege de roman voor enige verzadiging, maar net als het eentonig dreigt te worden, speelt Homes een nieuwe troef uit. Tussen alle tumult door werkt Harold nog steeds aan zijn Nixonboek, en opeens wordt hij gevraagd de redactie op zich te nemen van een aantal korte verhalen die door Nixon in het geheim zouden zijn geschreven.

Dat is een mooie vondst (vooral voor lezers die oud genoeg zijn om zich Nixon en het Watergate-schandaal te kunnen herinneren) die het boek nieuwe energie geeft. Homes voegt transcripties van een aantal verhalen bij, en even denk je dat de roman een heel andere richting in zwenkt. Maar Homes blijft zich concentreren op Harold en diens ‘gezin’. Wel blijkt Harolds fascinatie voor de corrupte Nixon een belangrijk thema. Niet alleen heeft die fascinatie te maken met Harolds pogingen greep te krijgen op zijn relatie met zijn gewetenloze broer George, Homes wil er ook iets mee zeggen over wat er met de Verenigde Staten is gebeurd. De titel van Harolds boek over Nixon is veelzeggend: While We Were Sleeping: The American Dream Turned Nightmare.

Het idee is dat de schandalen rond Nixon het fundament wegsloegen dat de samenleving overeind hield: het naïeve geloof in de American Dream. Het resultaat was de chaotische en  gefragmenteerde samenleving waarin Homes’ personages zich bewegen, als grote kinderen met vage herinneringen aan de morele overtuigingen van hun ouders. Schuldeloos zijn die personages niet, vandaar de smeekbede die de titel van de roman is geworden; het klinkt alsof een hele generatie om genade vraagt.

De roman eindigt zoals het begon, met een Thanksgivingdiner, maar wat een verschil: Harold is een beter mens geworden door de kinderen voor wie hij zorgt, de kinderen zelf zijn óók betere mensen geworden. Verzoening en genade alom, het lijkt wel een al te zoete Amerikaanse kerstfilm. Alleen de zorg voor anderen kan ons redden, lijkt Homes’ boodschap.

Maar nog steeds ontbreekt een fundament: die samengeraapte groep mensen die als Harolds extended family fungeert is nergens in verankerd, ze zijn een eilandje in de chaos, en alles wordt betaald uit het kapitaal van moordenaar George, die op een gegeven moment zal vrijkomen, en wat dan? Die onzekerheid voorziet het happy end van het nodige tegenwicht.

Het begon met moord en chaos, het eindigt met wankele hoop. Homes schreef een bijzonder goede, rijke en meeslepende roman, waarin ze via Harolds bizarre belevenissen ook nog eens veel aspecten van de Amerikaanse samenleving de maat neemt (onderwijs, ziekenzorg, justitie). Het zou je bijna ontgaan, omdat er om boeken die van dit etiket worden voorzien vaak een bedaagde plechtstatigheid hangt, maar May We Be Forgiven is Homes’ Great American Novel.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in lezen en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op verzoening en genade alom

  1. Pingback: A.M. Homes – May we be forgiven | GLBG's

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s