(niet) met kurt cobain het bos in

 

Omdat het hier eergisteren over het MTV Live & Loud-optreden van Nirvana ging, schoot me ook weer de film te binnen die Gus van Sant in 2005 over Cobain maakte, Last Days. Ik schreef daar destijds een recensie over voor  Biografie Bulletin, zie hieronder. Ik heb de tekst een beetje bewerkt en ingekort, omdat er verwijzingen in stonden naar de andere film die ik in hetzelfde artikel behandelde, Modigliani, het verschrikkelijke vanity project van Andy Garcia, uit 2004.

 (niet) met kurt cobain het bos in

In Last Daysvan Gus van Sant gebeurt helemaal niets. De film gaat over de laatste dagen van een zekere Blake, een man tussen de twintig en dertig, die ronddwaalt in en om een vervallen landhuis waar ook nog wat andere mensen bivakkeren. Uit de summiere informatie die gedurende de film wordt gegeven blijkt dat Blake een rockster is die zichzelf uit een ontwenningskliniek heeft ontslagen en aan de vooravond van een nieuwe tournee staat. Het gaat niet goed met hem. Hij loopt wankelend en mompelend rond, met zijn hoofd naar beneden. Soms speelt hij met een geweer, soms met een gitaar. Aan het einde van de film wordt hij levenloos aangetroffen in het tuinhuis.

Gus van Sant heeft er geen geheim van gemaakt dat Last Days zijn visie is op de laatste dagen van Kurt Cobain, de leadzanger van Nirvana, die in 1994 zelfmoord pleegde. Hoofdrolspeler Michael Pitt heeft zich voor de gelegenheid dan ook het uiterlijk van Cobain aangemeten: zijn gezicht gaat schuil achter piekerig, halflang blond haar, hij heeft een baardje van drie dagen en draagt afgetrapte schoenen en gehavende truien. Wel ziet hij er iets te gespierd en gebruind uit voor iemand die niet goed voor zichzelf kan zorgen.

Als Blake in de film gewoon Kurt Cobain had geheten, zou je uiteraard anders naar de film kijken. Je zou afgeleid worden door vragen als: zag dat huis waarin hij overleed er op foto’s niet heel anders uit, hebben die telefoontjes echt plaatsgevonden, en heeft hij de dag voor hij stierf echt een colporteur van de Gouden Gids te woord gestaan? Door de hoofdfiguur Blake te noemen heeft de regisseur al die vragen naar de achtergrond gedrongen; helemaal verdwijnen doen ze niet, maar ze laten wel ruimte vrij voor waar het echt om gaat: het laten zien van de leegte en ontreddering van een rockster die eigenlijk niet meer verder kan. Juist door zich een stap van Kurt Cobain te verwijderen, kunnen we hem, omdat er veel banale vragen wegvallen, dichter benaderen dan in een ‘normale’ biografische film mogelijk zou zijn. Hij wordt minder ‘Kurt Cobain’, hij wordt een normaler mens, zonder voetstuk of reputatie, iemand die je op straat ziet lopen en niet herkent. Het is een vreemde paradox: juist door hem te veralgemeniseren en te anonimiseren komt de hoofdpersoon dichterbij dan ooit. Alleen al door deze constructie zegt de film iets over kunst en de werking ervan.

Last Days doet iets wat een biografie niet kan: door zich op een paar dagen te concentreren geeft de film een beeld van het alledaagse, van de niet-gebeurtenissen tussen de gebeurtenissen door. Natuurlijk zouden deze niet-gebeurtenissen ook beschreven kunnen worden. Maar in de mededeling ‘in de dagen voor zijn dood maakte hij lange wandelingen door het bos’ fungeert de hoofdpersoon nog steeds als handelend middelpunt. Door te laten zien hoe hij ergens onderin beeld tussen de bomen door struikelt, maak je in één keer duidelijk dat er van een handelend middelpunt geen sprake is, en dat de echte hoofdrol in deze scène is weggelegd voor het bos, waarin de wandelaar een toevallige passant is.

Zelfs als het karakter Blake op een gegeven moment rondloopt in de muziekkamer van het landhuis, valt hij bijna weg tegen de instrumenten en het meubilair. Maar wanneer hij op een gegeven moment een gitaar pakt en ineengedoken op een stoel begint te zingen, zitten we opeens in de ontroerendste scène van de film. Door het statische en terloopse karakter waarop het in beeld gebracht wordt, komt die ontroering des te harder aan. Hij zingt aarzelend en schurend een nummer dat nog niet af  is, waarvan hij de woorden kwijtraakt en dat sprekend  op een onvoltooid nummer van Nirvana lijkt. Larmoyant, grotesk en met iets geniaals, juist omdat het niet af is: het kan nog alle kanten op. Het onvoltooide nummer dat Blake zingt, is speciaal voor de film vervaardigd (door Lukas Haas, die in de film een van de vrienden van Blake speelt). In deze scène kom je dichter bij Cobain dan op welk moment van de film dan ook. Het zou een beeld uit een documentaire kunnen zijn. Dit is ook het moment van de film waarop je het meest aan het interpreteren slaat. Dat je je laat ontroeren door dit hier en daar toch ook puberale nummer, komt natuurlijk ook doordat je weet dat dit nummer nooit voltooid zal worden omdat Blake straks doodgaat. Je realiseert je ineens hoeveel er verloren is gegaan toen Cobain zich door zijn hoofd schoot. Aan de andere kant zien we niets meer dan een wat verwarde muzikant die met een nieuw nummer worstelt. De kans is vrij groot dat eerdere nummers die wel op cd terechtkwamen op soortgelijke wijze en onder soortgelijke omstandigheden zijn ontstaan.

Last Days laat zien dat je door middel van film een beeld van een persoon kan geven op een manier waarop een biografie dat niet kan. Dat het over de laatste dagen van de hoofdpersoon gaat, doet (als we eenmaal over onze ontroering over de scène in de muziekkamer heen zijn) niet eens zoveel ter zake. Het geeft de film extra lading, uiteraard, maar afgezien van de dood op het einde, zou de film ook over de tijd tussen twee tournees kunnen gaan (hij zou bij wijze van spreken ook Days kunnen heten). Een film die bijvoorbeeld een paar dagen uit het leven van Albert Einstein behandelt, zou er niet eens heel anders uit hoeven zien, zelfs als hij zou gaan over de dagen waarin Einstein de relativiteitstheorie vervolmaakt. (Einstein leest de krant, drinkt koffie, schrijft een brief aan een collega, loopt een beetje afwezig rond – het enige verschil met Blake uit Last Days zou zijn dat Einsteins afwezigheid niet door depressie of ontwenningsverschijnselen, maar door diep nadenken wordt veroorzaakt.)  Elk leven leent zich voor zo’n behandeling. Hoe meer je inzoomt op het dagelijkse bestaan, hoe gelijkvormiger onze belevenissen worden. Als je maar ver genoeg inzoomt lijken we allemaal op doelloos bewegende atomen.

Toch wordt met deze film geen veelbelovend nieuw genre ingeluid. Als er meer van dergelijke films werden gemaakt, zou het gegeven (Een dag uit het leven van…) al gauw tot een gimmick uitgroeien. Last Days lijkt voorbestemd een unieke, paradoxale film te blijven, met een zekere Blake als een soort Elckerlijc, die tegelijkertijd Kurt Cobain is. Daarom is het  een anticlimax als de aftiteling meldt dat de film op het leven van Kurt Cobain is gebaseerd. Bovendien wordt aan het einde van de aftiteling de film ook nog eens aan hem opgedragen. Zo wordt de film achteraf toch bijna weer gereduceerd tot een normale biografische exercitie; het zou beter zijn als de naam van Cobain nergens in de film werd genoemd.

Last Days. VS, 2005. Regie: Gus van Sant. Met: Michael Pitt, Lukas Haas, Asia Argento.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in film, muziek en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s