duizelig sloot ik alle boeken

P1010601

Van mijn broer kreeg ik de Penguin-editie van de Collected Fictions van Jorge Luis Borges, in de vertaling van Andrew Hurley. De bundel De Aleph en andere verhalen (vertaald door Annie Sillevis en in 1986 uitgegeven door de Bezige Bij), stond al jaren in mijn boekenkast en uitgerekend een paar weken geleden was ik daar eindelijk eens in begonnen.

Ik was in die bundel halverwege het verhaal ‘Tlön, Uqbar, Orbis Tertius’, een ingewikkeld en geestverrekkend verhaal over verzonnen werelden en gelaagde werkelijkheden, en om het cadeau te vieren, stapte ik vanaf het punt waar ik in de Nederlandse vertaling was gebleven over op de Engelse uitgave.

Een naadloze overstap, want het bleef hetzelfde verhaal. Maar wat een werelden van verschil! Van de dunne, stugge Bezige Bij-editie, die een lelijke omslag had en een net iets te grote letter en die vanwege de flappen moeizaam in de hand lag, naar de dikkere, maar veel soepeler openvallende en van een mooier omslag en prettiger letter voorziene Penguin-uitgave. Die Engelse editie was veel meer een boek dat meteen bij je wilde horen, al had de ruwe snede, die de indruk moet wekken dat de lezer de pagina’s zelf heeft opengesneden, eerlijk gezegd wel weer iets aanstellerigs.

Een vage echo van de uiterlijke stugheid van de Nederlandse versie had zich in de Engelse versie genesteld in de taal – een Engelse tekst is toch altijd iets minder vanzelfsprekend dan een Nederlandse. Maar omdat het ging om twee vertalingen, was er geen sprake van hiërarchie tussen de teksten. De Engelse uitgave won op punten, en ook al was ondertussen alles anders geworden (wat ik vasthield, hoe ik het vasthield, het gewicht ervan, hoe ik het las, hoe ik zat,  wat ik zag, wat ik rook – de Engelse editie rook ook heerlijk, had ik dat al vermeld?), toch bleef ik gewoon hetzelfde verhaal lezen, niets in mijn hoofd protesteerde dat we net nog iets heel anders zaten te lezen of dat er iets vreemds met toon en inhoud was gebeurd.

En dat terwijl het toch om twéé verhalen ging – de Nederlandse vertaling waarin ik was begonnen en de Engelse vertaling waarin ik verder ging. Maar er was ook nog een derde verhaal dat meespeelde, en dat was nog wel het belangrijkste: het origineel van Borges. Maar dat moest dan weer worden onderverdeeld in het origineel dat de Nederlandse vertaler had gebruikt en het origineel zoals de Engelse vertaler dat had gelezen. En hier was natuurlijk wel sprake van hiërarchie, want boven die twee versies stond het origineel zoals Borges dat zelf had geschreven. Ik las vijf teksten tegelijk!

Maar onder het gras school een adder. Ik bedacht dat die laatste versie, de tekst zoals Borges die had geschreven, voor altijd voor me verborgen zou blijven, niet omdat ik geen Spaans lees (dat valt te leren), maar omdat ik die tekst nooit zou kunnen opnemen zonder dat die door mijn eigen hoofd was gegaan. En als dat zo was, dan kon ik ook die versies van de twee vertalers nooit lezen, omdat mijn eigen hoofd dáár ook tussen zat. Net zat ik nog vijf verhalen tegelijk te lezen, nu bleek het opeens onmogelijk om door anderen geschreven of vertaalde teksten in me op te  nemen. Duizelig sloot ik alle boeken. Dat deze doolhof ontstond naar aanleiding van een tekst van Borges was natuurlijk wel passend, en kon bijna geen toeval zijn.

 

advertisements

Voor  De Gids (2013/5, nu in de winkel), schreef ik een artikel over het oeuvre van Julian Barnes, ‘Hoe minder plot hoe beter.’ Of: waarom The Sense of an Ending niet Barnes’ beste boek is.

P1010602

 

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in lezen en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op duizelig sloot ik alle boeken

  1. peter van essen zegt:

    ik zei toch : maximaal 2 blz. borges per dag.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s