film kijken met beslagen bril

P1010632

Gisteren To the Wonder gezien, van Terrence Malick. Niet zo hoogdravend en veelomvattend als zijn vorige film, The Tree of Life, maar wel net zo irritant/fascinerend. Malick vertelt in To the Wonder nauwelijks een verhaal, maar schotelt zijn kijkers losse, terloopse scènes uit een verhouding voor. Je kijkt naar het leven zelf, dat tenslotte ook verbijsterend weinig verhaal bevat, en dat zorgt ervoor dat je geboeid blijft.

Maar Malicks personages komen nu juist níet uit het echte leven, en dat wringt. Ze zijn sjablonen – de zwijgzame man, de kwetsbare, frêle vrouw. Die discrepantie schept afstand en werkt vervreemdend. Die vervreemding zou boeiend kunnen zijn, als de met dodelijk ernst uitgesproken platitudes  in de voice-overs niet zo gênant zouden zijn; die maken de film een stuk oninteressanter en onintelligenter dan hij zou kunnen zijn. ’t Meest geslaagde deel van de film waren de scènes met de twijfelende priester. Wat ook een beetje op de zenuwen gaat werken: Malicks eeuwige voorkeur voor het stekende, geeloranje licht van de laagstaande zon.

Toch roept Malicks eigenzinnigheid sympathie op. Gewone films zijn er al genoeg. Het probleem is niet dat Malick met zijn sfeerbeelden van de vaak zwijgende en voortdurend om elkaar heen draaiende man en vrouw de kijker geen plot-driven verhaal geeft waardoor die zich kan laten meeslepen. Dat maakt de film juist interessant. De spanning tussen het echte leven (het verhaalloze vertellen) en kunstmatige representatie daarvan (de sjabloonachtige personages) zorgt voor een beeldenreeks waarnaar je, zelfs op momenten waarop conflicten losbarsten, kalm en bijna meditatief blijkt te kunnen kijken, als naar een serie tableaux vivants

Het probleem kwam pas later, toen ik weer thuis was, en las dat wát To the Wonder dan nog aan verhaal heeft (Amerikaan krijgt in Frankrijk een relatie met een Française, neemt haar mee naar Amerika, ze aardt niet en keert weer terug, man begint iets met jeugdvriendin), gebaseerd is op gebeurtenissen uit Malicks eigen leven. Opeens vond ik Malick minder sympathiek, en zijn film ook. De wetenschap dat het basisgegeven van To the Wonder autobiografisch is, kwam voor mij als een ontnuchtering. Achteraf bleek ik te hebben gekeken naar een abstrahering van een episode uit Malicks eigen leven. Dat kan voor de regisseur heel heilzaam zijn, maar wat hebben wij daarmee te maken? Het was alsof de film met terugwerkende kracht iets anekdotisch kreeg. Je dacht dat je naar iets universeels keek, maar je keek naar een autobiografisch verhaaltje.

Dat Malick zijn personages, de man en de vrouw, uitvergroot tot sjablonen die staan voor de Man en de Vrouw, en de eeuwige strijd tussen die twee – dat kan je als kijker hebben. Maar als dan blijkt dat deze uitvergrote halfgoden die voor de hele, in tweeën gesplitste mensheid moeten staan, gebaseerd zijn op de regisseur en zijn toenmalige vrouw, dat hij dus zichzelf en zijn echtgenote heeft uitvergroot tot ze de hele zwoegende en strijdende mensheid omvatten – ja, dan krijgt het hele project toch een wat megalomane bijsmaak; ook omdat hij ook nog eens van die klassieke schoonheden als Ben Affleck en Olga Kurylenko uitkiest om die man en vrouw te verbeelden.

Ik weet ook wel dat dit soort overwegingen, gebaseerd op achteraf opgedane kennis, eigenlijk niet mogen worden meegenomen in een oordeel over een kunstwerk. Toch ergerde het me. Ik voelde me buitengesloten, alsof ik naar iets had gekeken dat de regisseur toch vooral voor zichzelf had gemaakt.

Ik moest opeens denken aan de reusachtige standbeelden van zichzelf die Michael Jackson in de nadagen van zijn carrière ging verspreiden – maar ik geloof dat dat een overdreven associatie is, die ik binnenkort ga terugnemen. Want waarom zou een kunstenaar niet megalomaan mogen zijn? En toch wringt het. Als er dan toch levens moeten worden uitvergroot, dan die van de kijkers, niet van de makers. Het was dan ook veel interessanter geweest als Michael Jackson reusachtige standbeelden had gemaakt van zijn fans.

Hoe dan ook, uiteindelijk is dit misschien toch vooral een pleidooi – of een note to self – om je niet te verdiepen in de achtergronden van een kunstwerk en de bedoelingen en bronnen van de maker; die kennis is een fijne nevel die je bril beslaat en je het zicht ontneemt op waar het om gaat.

 

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in film en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

5 reacties op film kijken met beslagen bril

  1. Debbie zegt:

    Nou ja! Zat jij gisteravond in Tuschinksi? R. en ik keken v.a.19.45 uur in Kriterion. Je kritiek op het autobiografische gehalte deel ik niet (put jij als schrijver ook niet deels uit je eigen leven?), omdat het de film niet hindert, mogelijk zelfs verbetert, omdat ‘hij weet waarover hij het heeft’. Irritatie en tegelijkertijd fascinatie deel ik wel. Irritatie vanwege het voortborduren op het thema van het m.i. veel beter geslaagde The tree of life: weer een frêle elfenvrouw als hoofdpersoon & weer lichamelijk geweld in de relatie, omdat de man zijn spirituele vrouw niet doorgronden kan/wil. En fascinatie om zijn onbeschaamdheid een dergelijke film te maken, met zulke lange shots en zoveel uitbundige religiositeit; ‘gewone’ films zijn er al genoeg. Door het einde viel de film mij uiteindelijk tegen, ik snapte de plot niet, of was er geen plot? Ergerlijke vaagheid.

    • Ha Debbie,
      Nee, natuurlijk zou het raar zijn als ik Malick het autobigrafische gehalte van zijn film kwalijk zou nemen, want inderdaad, ik maak zelf ook ruimschoots gebruik van autobiografisch materiaal. Het ging er me meer om om te beschrijven hoe ik achteraf tegen de film aankeek, dus nadat ik had gehoord dat Malick zijn film had gebaseerd op eigen belevenissen. Dat kon ik moeilijk rijmen met de film die ik had gezien.
      Als ik van tevoren wel had geweten dat het Malicks eigen verhaal was, weet ik trouwens niet of mijn oordeel veel anders was uitgevallen – ik blijf het een vreemde uitwerking vinden van autobiografische gegevens. Maar het gaat er dus ook om dat je als filmkijker misschien niet te veel moet weten over achtergronden etc.
      Ik vond deze beter dan de Tree of Life, geloof ik – die film ging ten onder aan teveel bombast (vond ik – maar inderdaad, normale verhalen worden al genoeg verteld). Het einde van To the Wonder was inderaad raadselachtig, maar eigenlijk vond ik dat behalve irritant ook wel weer prettig; als het verhaal duidelijk een eenduidig was afgehecht, was het hele verhaal misschien banaal geworden, nu werd het nog opgetild, tot puur beeld, misschien wel. De laatste films van Malick doen me een beetje denken aan het werk van Tarkovski, maar dan zonder diens focus.

      • Debbie zegt:

        Meer bombastisch was The tree of life zeker, maar de personages raakten mij veel meer; in To the wonder bleven ze voor mij sjablonen. Of werden ze puur tot beeld, zoals jij zo mooi zegt. Zo kun je het ook zien. Zojuist las ik toevallig dat The tree of life gebaseerd op zijn eigen jeugdervaringen in Texas!

        • Dat heeft dan wel weer iets, op de een of andere manier geeft dat feit To the Wonder ook wat meer ruggengraat.(En ik merk dat ik geen geeloranje nog-net-niet-ondergaande zon meer kan zien zonder aan Malick te denken.)

  2. Debbie zegt:

    Ja, wat goed opgemerkt! Beide films geeft het meer ruggengraat. De herhaling van de thema’s (zweverige moederfiguur, huwelijksgeweld) irriteert me daardoor ook niet meer.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s