de mogelijkheid van losbarstend geweld

BoyhoodPoster

Nu ik eindelijk Boyhood heb gezien, weet ik wat de beste film van vorig jaar was: Winter Sleep. Over die film later misschien nog eens.

Boyhood volgt het leven van de jongen Mason, gespeeld door Ellar Coltrane, van zijn vijfde tot zijn achttiende. De film is eigenlijk een trucje, een spektakelstukje, maar het werkt wel. Zo nu en dan gooit regisseur Richard Linklater er wat tijdsbeeld doorheen: de lancering van een deel uit de Harry Potter-saga, pubers die naar een iPod luisteren, maar eigenlijk is dat niet nodig, het gaat niet om de tijd waarin de film speelt, maar om het feit dat Linklater gedurende een periode van twaalf jaar zijn acteurs bij elkaar heeft geroepen om opnamen te maken, en dat je dus acteurs en personages gaandeweg daadwerkelijk ouder ziet worden. Acteurs én personages; je kan de twee niet los van elkaar zien, of apart van elkaar, je kijkt niet zozeer naar acteurprestaties (die zijn er uiteraard wel), je kijkt vooral naar ouder wordende mensen, en ook zonder de verhaallijnen is dat een fascinerend gezicht. Je ziet voortdurend dubbel als je naar Boyhood kijkt, en juist daarom vormen acteurs en personages ondeelbare eenheden – alsof ze een band voor het leven zijn aangegaan. De échte acteurs zijn de bijrolspelers die maar in een korte periode van het leven van hoofdpersonage Mason voorkomen. Zij kregen niet de kans om te verouderen. Stel dat ik de alcoholische stiefvader van de tien-, elfjarige Mason nu in een recente film zou zien – de acteur zou razendsnel verouderd lijken te zijn, wat is er aan de hand met hem, pas nog speelde in Boyhood en nu lijkt hij wel tien jaar ouder, zou hij ziek zijn of zo?

Onder het kijken dacht ik: waarom buit Linklater zijn aanpak niet uit door een spannend plot in zijn film te verwerken, met slimmigheidjes als flashbacks of, beter nog, flashforwards, zodat de vroegere en latere verschijningsvormen van de acteurs/personages scherper en met verbluffender resultaat tegenover elkaar worden geplaatst? Maar de regisseur wil blijkbaar vooral de processen laten zien, het opgroeien, het ouder worden, en daarom valt zijn bijna documentaire aanpak wel te begrijpen.

En er is drama genoeg, in de veranderende gezinssituaties, in het opgroeien zelf, veel daarvan heeft met dreigend of daadwerkelijk geweld te maken. Ik kon daar slecht tegen en ik vroeg me af waarom ik daar zo vatbaar voor was. Misschien omdat ik opeens weer besefte hoe machteloos je als opgroeiend kind stond tegen geweld en de dreiging ervan, zeker als dat afkomstig was van mensen die ouder waren dan jijzelf – hoe machteloos je stond tegen het gedrag van anderen, dat eigenlijk nooit voorspelbaar bleek.

Maar dat was niet alles. Metsike had Boyhood al maanden geleden gezien, en zei destijds dat er één scène in zat die eruit had gemoeten; zonder die scène was de film beter geweest. Ik had niet van haar willen horen welke scène dat was, en nu ik een paar maanden later naar de film zat te kijken, haalde ik in mijn hoofd dat die scène iets met geweld te maken had – zodat ik me de hele tijd schrap zette tegen de mogelijkheid van losbarstend geweld.  Op een gegeven moment barstte het inderdaad los, toen de alcoholische stiefvader zijn zelfbeheersing verloor. Maar dat kon nooit de scène zijn die Metsike bedoelde, deze scène hoorde thuis in de film, die kon niet worden gemist. En dus bleef ik me schrapzetten tegen komende gewelddaden die minder onmisbaar zouden zijn. Telkens als iemand in een auto stapte, dacht ik: nu komt er een ongeluk, toen Mason een halfbroertje kreeg, dacht ik: die baby houdt straks op met ademen – en al die ongelukken en dode babies zouden inderdaad te sterke effecten zijn geweest voor de film. Werkelijk overal loerde het geweld, op de middelbare school, op feesten – overal waren oudere jongens, onzekere factoren, scherpe zaagbladen en alcohol die voor verschrikkelijke ongelukken zouden kunnen zorgen. Telkens wanneer een volwassene kwaad werd, dacht ik: nu gaat hij slaan. Het leven bleek opeens ontzettend onveilig, hoe had ik dat allemaal overleefd, ooit, vroeger?

Misschien associeerde ik scènes die Metsike overbodig acht automatisch met gratuit geweld. Maar dat verklaarde niet waarom ik er zelf onrustig van werd. Empathiseerde ik nu teveel met haar, of was ik door het bloedige terrorisme van de laatste week onzekerder geworden, vatbaarder voor de dreiging van geweld? Of is die laatste gedachte een poging om mijn privéangsten te verbinden aan iets groters, om me op die manier aan de wereld te verbinden, en dan met name aan de gebeurtenissen waaraan je je moet verbinden, omdat (je denkt dat) iedereen van je verlangt dat je daar een gefundeerde mening over moet kunnen formuleren?

In de allerlaatste scènes van Boyhood zit de inmiddels achttienjarige hoofdpersoon met wat medestudenten (die hij die dag voor het eerst heeft ontmoet) in de bergen bij Austin. Prachtig landschap, zonsondergang, hash brownies, iedereen is mooi, iedereen is ontspannen, het is hun eerste dag van hun eerste jaar op de universiteit, het begin van een nieuw leven, een optimistisch of in ieder geval levensbevestigend einde van de film – maar op de achtergrond hoorde ik onweer rommelen. Heel in de verte, hoorde ik het echt? Het rommelde nogmaals, de hoofdpersoon leek het ook even te horen, als enige, of verbeeldde ik me dat? Wilde Linklater zijn optimistische einde subtiel ondergraven, en was dat eigenlijk geen kitscherige oplossing? Of was het geen donder-in-de-verte, maar stromend water, een rivier? Of onweerde het buiten, in de echte wereld? Er was daarbuiten in ieder geval van alles aan de hand, eerder had ik ook al een sirene gehoord, die doordrong tot in de bioscoopzaal.

Er was ondertussen niet lang voor het einde een scène langsgekomen waarvan ik dacht: die had eruit gemoeten, zonder die scène is de film beter. Met geweld had het niets te maken. ’s Avonds sprak ik Metsike, het bleek inderdaad de scène te zijn die ze had bedoeld.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in film, leven en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s