vroeger waren tassen volwassener (en theezakjes ook)

P1010961P1010960

Het ging mis toen lijnbussen ‘sorry’ gingen zeggen. Nou ja, misschien ging het al mis toen IKEA ons begon te tutoyeren, maar hoe dan ook, het zal een jaar of acht geleden zijn geweest dat bij lijnbussen op het leesvenster boven de voorruit de mededeling ‘buiten dienst’ werd vervangen door ‘sorry, geen dienst’.

De reden laat zich raden: het idee was natuurlijk dat een verontschuldiging de buspassagiers (die al opgelucht uit het hokje naar voren stapten omdat ze nu toch echt een bus zagen aankomen) vriendelijker zou stemmen dan een botte mededeling.

Maar op het moment dat deze nieuwe tekst in het leesvenster verscheen, veranderde de bus. ‘Buiten dienst’ was een mededeling die was geprogrammeerd door een mens die andere mensen iets wilde meedelen over de bus in kwestie. ‘Sorry, geen dienst’ is een mededeling die door de bus zélf wordt gedaan; opeens is de bus veranderd in een sprekende bus, een bus uit een kinderboek, en zijn wij allemaal kinderen geworden in een magische wereld waarin dingen kunnen spreken.

Sindsdien zijn steeds meer voorwerpen voorzien van teksten die erop wijzen dat de verkinderlijking doorzet. Daarvoor hoeven de dingen ons niet eens rechtstreeks toe te spreken. Op een tas van Sissy Boy las ik laatst de in kapitalen gezette tekst ‘TAS MET HARTVERWARMENDE INHOUD’. Ik word daar een beetje nerveus van, ik hou meer van zwijgzame en minder kokette tassen.

Vroeger waren tassen toch echt volwassener, je ziet het ook bij Albert Heijn. Op de  van biologisch linnen vervaardigde boodschappentassen die daar sinds kort worden verkocht, staan de medelingen ‘het beste voor jou’ en ‘geniet ervan’. Vooral die laatste mededeling is handig, zeker voor de Albert Heijnklanten die elke dag weer tegen de neiging moeten vechten om van hun aangeschafte etenswaar een grauw papje te koken dat ze vervolgens kokhalzend naar binnen werken; het kan ook anders. Tegelijkertijd zijn die medelingen volstrekt raadselachtig, vooral door hun locatie. Als ik met mijn met boodschappen gevulde, uit biologisch linnen vervaardigde tas naar huis loop, ben ik de enige in de wijde omtrek die die teksten niet kan lezen. Alle passanten zien wat  er staat, maar ik niet. ‘Het beste voor jou’, ‘geniet ervan’ – die mededelingen zijn dus helemaal niet voor mij bedoeld, het zijn gewoon uitnodigingen aan die passanten om mijn tas leeg te halen.

Als die passanten zo vriendelijk zijn om het doosje biologische ochtendthee in je tas te laten zitten, staat je zodra je dat doosje openmaakt een volgende verrassing te wachten. De biologische lijn van Albert Heijn lijdt onder een nieuwe vormgeving en elk theezakje zit tegenwoordig verpakt in een klein papieren envelopje, waarop de tekst ‘Goed voor een glas thee’ staat afgedrukt. Een zinvolle tekst voor degenen die hun thee graag per pot zetten. Maar daaronder staat, tussen haakjes: ‘Maak maar snel open en geniet!’

Misschien denkt Albert Heijn dat we tegenwoordig allemáál alleenstaand zijn, en dat niemand ons thuis vriendelijk toespreekt als hij het niet doet. Maak maar snel open en geniet. Ja, dat is een idee, maar vreemd genoeg krijg ik zodra ik die woorden zie de neiging het zakje te verfrommelen en daar te steken waar de zon nooit schijnt – niet zozeer bij mezelf als wel bij degenen die voor deze vriendelijke aansporing verantwoordelijk zijn.

Aan de andere kant – en er is altijd een andere kant, mensen die het lp-tijdperk nog hebben meegemaakt weten dat – kan verkinderlijkende vervriendelijking (of vervriendelijke verkinderlijking, daar ben ik nog niet helemaal uit) wel degelijk werken, tenminste, tot op zekere hoogte. Ongeveer in dezelfde tijd waarin de bussen ons begonnen aan te spreken, veranderde de NS de omroepmedelingen over vertraagde treinen. Om 17.24 werd niet langer omgeroepen dat de trein van 17.24 een vertraging van vijf minuten had, maar over vijf minuten vertrok. Het verduisteren van de term ‘vertraging’ zou de ergernis van wachtende reizigers moeten verminderen. Er was destijds veel hoon voor deze opzichtige, doorzichtige en belachelijke poging tot manipulatie die uiteraard alleen maar voor méér ergernis zou zorgen. Maar als regelmatig gebruiker van een storingsgevoelige treinroute heb ik gemerkt dat het verdwijnen van de term vertraging wel degelijk gewerkt heeft. Je ziet het op de perrons: de neutrale mededeling over vertrek over een x aantal minuten geeft veel minder aanleiding tot die verontwaardigde en cynische reacties die individuele reizigers heel even tot een potentieel vriendenclubje kunnen samensmeden. De aangepaste mededeling is erin geslaagd de ergernis te verminderen – samen met de kans op verbroederend menselijk contact, dat wel, maar wat voor goeds kan er komen van menselijk contact dat is gebaseerd op gedeelde ergernis? Eisenpakketten, staking, opstand, revolutie!

Rustig maar, daar is de trein al, ga maar snel zitten en geniet.

(Zie over dit onderwerp ook deze blogpost van Marieke Kolkman, ‘Sorry, geen dienst’.)

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in leven en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s